Wijn wordt beter met de jaren. De ecocheques ook. Zeventien jaar na zijn ontstaan is de ecocheque geen overblijfsel uit het verleden: de ecocheque beantwoordt vandaag meer dan ooit aan de doelstellingen die de sociale partners hem meegaven, namelijk de koopkracht van de werknemers ondersteunen en hen tegelijk concreet aanzetten tot duurzamer consumeren.
Terug naar de oorsprong: het ontstaan van de ecocheque in 2009
Terug naar 2009. België zit middenin een economische crisis, maar de sociale partners hebben een idee dat best wel snel zijn vruchten afwerpt: waarom werknemers geen extra koopkracht geven en hen tegelijk, quasi ongemerkt, aanzetten tot iets duurzamer consumeren? De collectieve arbeidsovereenkomst nr. 98, gesloten in de Nationale Arbeidsraad, doet de ecocheque het levenslicht zien. Een hybride instrument, ergens tussen looncomponent en ecologisch duwtje in de rug, geplafonneerd op 250 euro per werknemer per jaar. Zeventien jaar later staat het principe nog steeds als een huis. Het gebruik ervan is intussen wel flink verruimd.
Een productenlijst die elk jaar meegroeit
Want de ecocheque staat allerminst in steen gebeiteld sinds 2009. Jaar na jaar groeide de lijst van producten en diensten die je ermee kunt kopen. Ze volgde de markt en onze consumptiegewoonten op de voet: spaarlampen en elektrotoestellen met een hoger energielabel, elektrische fietsen en steps, abonnementen op het openbaar vervoer, producten uit de korte keten of tweedehandscircuit, herstelling van toestellen in plaats van vervanging. Zelfs op 1 juni 2026 werkte de Nationale Arbeidsraad die lijst nog bij. ASC-gecertificeerde visproducten en Fairtrade-gelabelde voedings- en textielproducten deden hun intrede. De energiecriteria voor koelkasten, vaatwassers en wasdrogers werden dan weer aangescherpt om aan te sluiten bij wat vandaag effectief op de markt haalbaar is. Dat toont precies de onderliggende consistentie: jaar na jaar blijven de sociale partners het instrument bijsturen zodat het naadloos aansluit bij zijn twee oorspronkelijke doelstellingen, koopkracht en duurzame consumptie.
Cijfers die het succes bevestigen
Deze constante optimalisatie blijkt ook uit de cijfers. Elk jaar krijgen zo’n 2,3 miljoen werknemers, verspreid over meer dan 121.000 bedrijven, een ecocheque, goed voor een theoretische marktwaarde van ongeveer 575 miljoen euro. Maar wat nog het meest opvalt, is niet zozeer het volume, wel de manier waarop dat budget is verankerd in het dagelijkse leven van de gezinnen. Vergeet het beeld van een cadeaubon die ergens onderin een lade verdwijnt: één op de vier werknemers gebruikt zijn ecocheque intussen voor gewone, dagelijkse aankopen in plaats van voor één grote jaarlijkse uitgave. Het duwtje in de rug van 2009 is met de jaren uitgegroeid tot een krachtig instrument voor gezinsbudgetbeheer: het komt niet langer bovenop de koopkracht van de gezinnen; het maakt er integraal deel van uit, net als het loon of de maaltijdcheques.
Een wetenschappelijke studie bevestigd door een IPSOS-bevraging
Het bewijs is er: al in 2022 toonde de Universiteit van Hasselt het in een wetenschappelijke studie aan: elke schijf van €100 aan ecocheques verhoogt de kans op de aankoop van een duurzaam product met 32 %, een effect dat gemeten werd op reëel aankoopgedrag en dat het sterkst speelt bij gezinnen met de laagste inkomens. Eind 2025 voerde IPSOS, in opdracht van Monizze, een bevraging uit bij de begunstigden zelf. Die bevestigt en actualiseert deze vaststelling:
- 72,3 % zegt dat hun ecocheque hen effectief naar duurzamere producten doet grijpen: een bevestiging van wat de studie van 2022 al liet zien
- 60,7 % gebruikt hun ecocheque bijna volledig, tot dicht bij de €250 per jaar: het bewijs dat mensen het bedrag ook echt benutten
- 78,1 % wil dat de ecocheque blijft bestaan, of zelfs wordt uitgebreid: steun die niet afneemt, maar net toeneemt
Welke toekomst voor de ecocheque?
Het is in die context dat het federale regeerakkoord begin 2025 sprak over een denkoefening rond de toekomst van verschillende extralegale chequesystemen, ecocheques inbegrepen, in overleg met de sociale partners. Op dit moment ligt er nog geen concrete uitwerking of timing vast: het spoor wordt bestudeerd, meer niet. En terwijl die denkoefening loopt, blijft de ecocheque intussen doodgewoon verder evolueren: een nieuwe productenlijst, nieuwe labels, nieuwe energiecriteria, van kracht sinds 1 juni 2026.
Zeventien jaar na zijn ontstaan is de ecocheque nog altijd wat hij vanaf het begin moest zijn: dat extra ecologisch koopkrachtduwtje in de rug, ondertussen al twee keer wetenschappelijk onderbouwd.
